Ondanks bemoedigende onderhandelingsvooruitzichten begint het jaar 2026 zonder een volledig functionerende regering in Brussel. Na meer dan 560 dagen breekt het Brussels Gewest een triest record en belandt het in de grootste institutionele crisis uit zijn geschiedenis. Deze institutionele leemte is niet langer alleen een politieke impasse: ze is een systeemrisico voor de sociale economie geworden. Want achter de onmogelijke compromissen zijn het de sociale ondernemingen – coöperaties en vzw’s – die de sociale schok in Brussel opvangen en die vandaag wankelen, samen met hun begunstigden.

Een essentieel ecosysteem, maar onder voortdurende druk

De regio telt meer dan 5 000 organisaties met een sociaal doel, die ongeveer 105 000 mensen* tewerkstellen, 14% van de loonarbeid. Ze vertegenwoordigen een heel deel van de Brusselse economie: betaalbare huisvesting, duurzame voeding, circulaire economie, energie, gezondheid, zorg, media, sociale cohesie, mobiliteit, cultuur, socioprofessionele integratie… Deze ondernemers en onderneemsters innoveren en creëren banen, terwijl ze hun doelstellingen in dienst stellen van het algemeen belang.

• CLTB, SoHonet, Communa, SAAMO, Angela D… en vele anderen herzien de huisvesting en de toegang tot eigendom.
• Samen Toujours, Warned, Labolobo, Pass-âges, Cabasa, Gammes asbl… en vele anderen strijden tegen het isolement van ouderen in een tijdperk van flagrante sociale atrofie.
• BEES Coop, Cabas, la Ferme du Chaudron, Bab’l Market… bevorderen lokale, gezonde en toegankelijke voeding.
• Médor, Wilfried, Bruscope, Laboratoire 1km2 en anderen vinden een duurzaam en onafhankelijk mediamodel uit.
• Dune, Infirmiers de Rue, MBX… bieden hulp aan mensen die door het leven in extreem precaire omstandigheden terecht zijn gekomen.
• De Federatie van Medische Huizen, Les Pissenlits, Senior Montessori, Wheel of Care, en vele anderen zetten zich in om de gezondheid van de Brusselaars te verzorgen en te verbeteren.
• La Recyclerie Sociale de Saint-Gilles, Les Capucines, Apre Services, Exaris Interim, l’Ouvroir… vergemakkelijken de toegang tot werk voor mensen die door het traditionele systeem aan de kant zijn gezet.
• Brupower, IsoFabric, Levv… herzien het energiebeleid en verbeteren de manier waarop energiebronnen worden verdeeld.

Elke dag innoveren, begeleiden, tewerkstellen en re-integreren deze bedrijven, en vele andere, terwijl ze een antwoord bieden op de kritieke sociale uitdagingen van Brussel.

Vandaag verkeren deze bedrijven in moeilijkheden.

Volgens een enquête van COOPCITY (centrum voor begeleiding van sociaal en coöperatief ondernemerschap in Brussel) zeggen meer dan 9 op de 10 sociale ondernemers dat ze kwetsbaar zijn door het ontbreken van een regering.

48 % meldt een daling van de motivatie.

Als de situatie voortduurt, overweegt 2 op de 3 sociale ondernemingen om hun activiteiten en personeelsbestand in te krimpen… of zelfs helemaal te stoppen (23%).

Onzekerheid die innovatie en werkgelegenheid lamlegt

De gevolgen van deze verlamming reiken verder dan de puur financiële dimensie voor sociale ondernemingen: “Politieke en budgettaire instabiliteit heeft gevolgen voor het hele ecosysteem, zelfs wanneer de structuur economisch autonoom is”, legt Christophe Devue, sociaal ondernemer uit Brussel, uit.

In de COOPCITY-enquête beschrijven veel ondernemers dezelfde spiraal: moeilijkheden bij het plannen van activiteiten voor 2026, het “preventief” bevriezen van projecten, veel tijd besteden aan het zoeken naar nieuwe financieringsbronnen.

De (anonieme) getuigenissen die bij de structuren in de sector zijn verzameld, bevestigen deze kwetsbaarheid:

“We besteden meer tijd aan het zoeken naar garanties dan aan ondernemen. “

”Het is onmogelijk om aan de vraag te voldoen als onze capaciteit afneemt: dat leidt tot overbelasting, stress en burn-out.“

”We weten niets over 2026. Het is moeilijk voor ons om vooruit te kijken.”

Ten slotte leidt deze onzekerheid nu al tot een uittocht van talent, terwijl sociale ondernemingen tot voor kort nog zeer aantrekkelijk waren voor werknemers die op zoek waren naar zingeving.

Bovenop deze interne moeilijkheden komt nog een verstikkend regionaal begrotingskader: Brussel werkt nog steeds met een niet-geïndexeerde begroting voor 2024, opgesplitst in voorlopige kredieten, waaraan nog een vermindering van 15 % van de (zogenaamde) facultatieve subsidies wordt toegevoegd.

Een voorzichtig beleid dat, midden in een sociale crisis, sociale ondernemingen en hun begunstigden rechtstreeks benadeelt.

Een directe impact op het vermogen van Brussel om te reageren op sociale noodsituaties

Huisvestingscrisis, explosieve toename van de behoeften op het gebied van geestelijke gezondheid, voedselonzekerheid, isolatie van ouderen, toenemende dakloosheid, energiearmoede, sociale uitsluiting, oorlog tegen drugshandel… De sociale behoeften zijn met 60 % toegenomen bij de begunstigden van de sociale ondernemingen die door COOPCITY zijn ondervraagd.

Toch moeten diezelfde structuren projecten opschorten, hun activiteiten vertragen, afzien van aanwervingen of personeel ontslaan. Een onhoudbare paradox: hoe meer de behoeften toenemen, hoe minder middelen er beschikbaar zijn.

Zonder een duidelijk beleidskader dreigt een heel deel van de Brusselse economie in te storten – het deel dat economische waarde creëert door sociale problemen op te lossen.

Wat sociale ondernemers vragen: het minimum dat nodig is om te kunnen ondernemen

Sociale ondernemers, coöperanten en actoren van de sociale economie vragen geen speciale behandeling.

Ze vragen het minimum om te kunnen functioneren:

1. Een volwaardige regering, ONMIDDELLIJK
2. Een stabiel en geïndexeerd begrotingstraject, dat de groeiende sociale uitdagingen van de regio aankan.
3. Een echte administratieve vereenvoudiging, om de middelen vrij te maken die nodig zijn om op een efficiënte en waardige manier tegemoet te komen aan de behoeften van de Brusselaars
4. Erkenning van de economische rol van de sociale economie, en voldoende middelen om de vele sociale uitdagingen van het Brussels Gewest aan te pakken

Brussel kan zich niet langer veroorloven om te wachten

Sociale ondernemingen zijn namelijk geen extraatje: zij zijn wat Brussel overeind houdt in een periode van veelvoudige breuken.

Elke dag zonder regering verzwakt degenen die banden smeden, duurzame modellen opnieuw uitvinden, de economie herlokaliseren en stabiele, niet-verplaatsbare banen creëren.

Het is tijd om actie te ondernemen en een duidelijke richting aan te geven. En om ruimte te geven aan degenen die zich inzetten voor het algemeen belang.

 

Ondertekenaars:

Carte blanche van COOPCITY ASBL, centrum voor begeleiding van coöperatief en sociaal ondernemerschap

De ondertekenende sociale ondernemers:

Angela.D (Bigaignon Marina + Julie Burton), Aneva (Bouali Fatima), Accolage (Callens Sarah + Detaille Sylvie), Articule (Jan Jongbloet), Asbl la Mouette (Cottet Anne-Louise, Chloé Payen), Babl’ Market (Howet Lucile), Beescoop (Robert Denis), Brupower (Peullemeulle Justin), Bras dessus Bras dessous (Cretin Colombe), Bunch (Vandormael Amandine), CABASA asbl (Satinet Julie), Casa Legal asbl (Hernandez-Dispaux Margarita), Cabbage (Thevenin Ariane), Cadenza Musical (Sarah Peemans), Chaf SC (Dewulf Virginie), CLTB (Thibault Leroy + Wibrin Anne-Laure + Geert De Pauw), CERAA (Coralie Van Pottelsberghe, Luyckx Frederic), Collectiv-a (Nguyen Jeanne) Comme un Lundi asbl (Devue Christophe), Connecting Move (Blondeel Laurie), COOP (Benoit Proot), Coop IT Easy SC (Rémy Taymans + Simon Loop), Coopérative Unit (Jean-Paul Mbenti), Coordination Senne (Guyaux Frédéric), Couleurs Jeunes asbl (Hellemans Cédric), Cosearching (Warnant Laurence) Crèche Saint Antoine (Karoline Deckers), Cycl.one ASBL (Vincent Dumilieu), CyCLO (Marie Verkaeren), DEC!DE et vous (Marie Debournoux) Dispensaire social (Binta Liebmann Diallo) Droits Devant (Huchet Estelle), EclairAges asbl (Johanne Tilman Grootaers), Entre nous (Lenzi Sara), Espace-test Agricole – Graines de Paysans – LDH (Vitale Emanuele), ESCALE ASBL ( Clara MENNIG), FAMMES (Laisné Juliette), Fares asbl (Lilas Weber),  La Ferme du Chaudron (Jadoul Aurore + Jadoul Christiane + Vanderschueren Philippe + Dinéty Clara + Pauline Canon + Vukotic Isabelle), FedeAU (Charlier Gaëtane), Fédération Bruxelloise de Soins Palliatifs (Van der Cam Céline) Gilbard (Colin Roustan), Happy Farm (Tuerlinckx Chloé + Ginion Benoît); Habitat & Humanisme Belgique (Xavier Van den Bossche), IsoFabric (De Wouters Christophe + Liénard Adrien), Jeunes Schaerbeekois au Travail (Hache Rémi), Kalicoop SC (Virginie de la Renaudie) Kang Studio (Courier Sung-Shim), Kuumba vzw (Kawanda Alexia), La Classe (Gabriele Annicchiarico), La Faune coopérative (Simon Emile, Alban Piron), Les Gastrosophes (Fanny Lecorre + Abigaël Huyard + Pauline Canon), La MarMeet asbl (Emilie Muller), La Mûrisserie (Daix Natasha), La Trèflerie (Orban Livia), Le Début des Haricots (Aline Dehasse + De Neyer Patrice + Desjonquères Arthur + Missante Aude + Vitale Emanuele + Dandois Céline + Van Belle Laurence), LemonSide (Wesel Ambre + Mathilde Parée), Le Pain Levé (Maxime Geens); Le Rideau (Petit Victor) Les Chercheurs d’air (Pierre Dornier), Les Volumineuses (Bonniel Chalier Manon + Sauvage Romane) LUC Lab — design social (Theys Coralie + Conquand Alice), Maison de Santé Potager (Kalbfuss Nicolas + Esranur + Jonathan Cachet), Maison médicale (Dispas Hélène + Élodie Garcin + Moille Patrick + Watterman Tanguy), Mazette (Martin Valet Chloé), MBX (Gosset Madeline), Médiathèque Nouvelle (Ben Felix Dany), Nasci VZW (Frieda Fiers), Nighthawks asbl (Jonckers Géraldine); Nourrir Bruxelles (Juliette Ozer), Nos Oignons (Aurélie Claeys Bouuaert), L’Ouvroir (Damien Logghe), Pixiels asbl (SARAC Séra), Pouce-pied (Collobert Mathilde), Pour la solidarité ( Kemajou Françoise) Question Santé (Sen Sarbani, Mar Juliette), Ralliement des Fourchettes (Marie Moeremans) Rapièce (Agathe Rivet), Reconfort + sc (Victoria Diyakova), Refoodgees (Fogel Arthur), Rencontre des Continents (Delchevalerie Pascale + L’équipe de RdC), RTRDC SC (Paulet Sébastien, Guichard Cécile, Desart Nicolas, Roman Mathilde,Victoria van Kan, Ivanov Yannick, Cailliau Lynn), SAAMO (Sara Vanhoyland), Samen Toujours (Olivia Vanmechelen), Les Sauvageon·ne·s asbl ( Fanny Pieman), SC CinéCité — Kinograph, SC Belgian Arthouse Cinema Pass (Quirynen Thibaut), Senior Montessori ( Damien Bernard), Smala Farming (Zaniewski Zofia), Smart (Colignon Vanessa), Statuts Collectifs ASBL (Olivier Servais), Toestand (Lamote Frederik), Une Maison en Plus asbl (Itterbeek Tom + Swaelens Colette + Lago Maria + Rollo Collura Silvia + Sandrine Franken), Urban Marker (Erkes Simon), V-lock ASBL (Gailly Trystan), VISUAL GARDEN (Du Faux Judith), Vocatio ( Daniela Bishop), VRAC asbl / Communa (Meyer Arnaud), Weave asbl (Fernandez Lopez Rebeca), Wijkhuis Chambéry (Vanhollebeke Edwin), Wonderbru asbl (Loicq Gaël), Wondermeï (Guerch Elisa + Jacobs Pauline)

Partners van ES en burgers:

Actiris (Demont Véronique), Asso / secteur privé / autonome (Mourlon Beernaert Caroline + Cartron Emeline + Wauters Emma), Commission européenne (Charon Arnaud), Crédal (Goethals Béatrice, Sébastien Fosseur), ConcertES (Brebant Héloïse, Bodart Maïté) Entreprendre Bruxelles (Crespel Quentin), Groupe One (Heyvaert Christophe), GEL Dansaert (Muchery Raphaëlle), Guichet d’Économie Locale Schaerbeek (Champion Pascal), Fédération Wallonie Bruxelles (Denis Mathieu),  Funds For Good Impact (Pauwels Anaïs), Hub.Brussels (Mélanie Mikiels),  Microstart (Sehida Pala), Mission Locale Saint-Gilles (Goor Guillaume + Lenoble Adrien), Pulse Foundation (Emmanuelle Ghislain), SAW-B (Herz Jean-François), Société Royale de Philanthropie (Blumenthal Valérie), Step2you (Lievens Laurence), Start Lab ICHEC (Cochaux Hélène), Citoyen.nes : Alexandre Nadège, Sarah De Wée, Van Wuytswinkel Marieke, Maria Vrints, Faucheux Clarisse, DERMIENCE Sonia, Yasmina Touiss, Wauters Emma, URIBE RESTREPO Alejandra, Remy Céline, Truchan Kaja, Soughir Atike, Chloé Overlau, Davila Francisco; Francescato Candice, Dyana Chardome, Vanderschueren Patricia, Dispas Bernard, Almieri Federica, Depres Estelle, Minotti Emma, HOPPNER Matthias, Farouni Samira, Sofie Robberechts, Carla Lostrangio, Van Pottelsberghe Céline, Van den Abeele Nathalie